Waarom krijg je juist angst als je ontspant? (En waarom dat heel logisch is)
Sea Shepherd schip Sharpie waar ik in 2018 drieënhalve maand als bemanning op meevoer van Miami naar de Sea of Cortez in Mexico.
Ik ben een paar maanden meegevaren op een schip van Miami naar de Sea of Cortez in Mexico. Dat betekent dat er altijd iets beweegt. Water tegen de romp, touw dat tikt, een deur die meeschommelt.
Je lichaam past zich daar volledig op aan zonder dat je het doorhebt. Je knieën, je enkels, je evenwichtsorgaan, alles staat continu een beetje bij te sturen.
En dan stap je na weken aan wal.
De grond ligt stil, volkomen stil. En toch beweeg je nog. Je ligt 's nachts in een bed dat niet deint en je voelt jezelf deinen. Zeebenen noemen ze dat.
Je lichaam is zo goed geworden in het compenseren van golven, dat het gewoon doorgaat als de golven weg zijn.
Ik moet daar bijna altijd aan denken als iemand tegen me zegt:
"Zodra ik eindelijk rust neem, word ik juist onrustig."
Want dat is precies hetzelfde mechanisme.
Je lichaam beweegt nog mee met golven die er niet meer zijn
Misschien klinkt dit wel bekend.
Het werk is klaar, de kinderen liggen op bed, de dag is voorbij, je gaat eindelijk zitten.
En juist dan begint het.
Je lijkt alsof je hart ineens sneller gaat kloppen.
Je adem voelt gek, alsof je hem moet sturen.
Er komt onrust omhoog waar geen aanleiding voor is.
Soms zelfs een golf van paniek, midden in de stilte van je eigen woonkamer.
Misschien doe een je een ademhalingsoefening, want iedereen zegt dat je daar rustig van wordt, en na twee minuten voel je juist meer spanning dan ervoor.
Dan denk je: zie je wel, dit werkt niet voor mij. Of, en dat is de gedachte die veel meer pijn doet: er klopt iets niet met mij.
Er klopt wel iets. Alleen niet wat je denkt.
Rust is geen comfortzone, het is onbekend terrein
We praten vaak over de comfortzone en dat je daar buiten moet stappen om te groeien. Ik heb het liever over de bekende zone.
Want een slechte relatie, een baan die je leegzuigt of de gewoonte om altijd door te gaan, dat is niet comfortabel.
Het is soms ronduit destructief, maar het is wel bekend. En jouw systeem kiest bijna altijd het bekende boven het onbekende, ook als het bekende je opvreet.
Zo werkt spanning ook. Als je een half jaar of tien jaar op een hoog toerental hebt geleefd, is dat toerental je nieuwe normaal geworden. Je weet niet meer hoe ontspanning voelt. Dus als je eindelijk terugschakelt, ga je niet naar iets vertrouwds.
Je gaat naar onbekend terrein.
En onbekend terrein leest je lichaam als mogelijk gevaar.
Ik vergelijk het weleens met een relatie waarin je constant vlinders en onzekerheid hebt. Elk berichtje dat niet komt is spanning, elk berichtje dat wel komt is opluchting.
Het geeft je continu het gevoel dat je leeft. Maar het brengt je geen rust en geen vrede.
Chronisch aan staan doet precies dat met je. Het voelt alsof je leeft. Het is alleen geen leven waar je van herstelt.
Je voelt niet iets nieuws, je voelt eindelijk wat er al zat
Als je druk bent, staat je aandacht naar buiten. Werk, telefoon, boodschappen, de volgende taak. Zodra je echt tot rust komt, valt die afleiding weg en komt je aandacht naar binnen. En dan voel je opeens hoe moe je bent. Dat je nek al weken vastzit. Dat er spanning in je borst zit dat je niet had opgemerkt.
Dat is er niet net bij gekomen. Dat zat er al die tijd al. Je merkt het nu pas.
Veel mensen schrikken daarvan en concluderen dat de oefening de spanning veroorzaakt. Maar de oefening haalt de spanning niet naar binnen, hij maakt zichtbaar wat er al zat. Dat is een oncomfortabel cadeau, maar het is wel een cadeau.
Het mooiste voorbeeld hiervan hoor ik bijna wekelijks: "Ik val altijd in slaap tijdens ademwerk."
Dat komt niet door het ademen.
Dat komt doordat je eindelijk bij je vermoeidheid komt, en dat je die normaal gesproken gewoon overslaat.
“Ik zat echt in de weerstand, maar werd er zó goed doorheen gecoacht.”
Waarom "gewoon ontspannen" meestal niet werkt
Ik zou nooit iemand met veel stress of frustratie aanraden om te gaan zitten mediteren.
Dat is hetzelfde als iemand die net gesprint heeft vragen om onmiddellijk heel langzaam te ademen.
Je lichaam heeft op dat moment een hoge energiebehoefte, en als jij daar dwars tegenin gaat, ervaart je systeem dat als extra druk.
Wat wel werkt is eerst ontladen en dan pas ontspannen.
Beweging, sporten, of een actievere ademoefening die past bij waar je nu zit. En daarna pas langzaam laddertje naar beneden naar rust.
Dat is de kern: ontmoet jezelf waar je bent en zak dan stapsgewijs af. Niet in één sprong van vijfde versnelling naar stilstand.
En als je eenmaal een paar treden lager zit, dan is er één ding dat het meeste doet: een gecontroleerde, lange uitademing.
Daar zit de echte ontspanning in. Daarmee vertel je je lichaam dat het oké is om even niet productief te zijn.
Even geen energie aanmaken. Even hier zijn in plaats van bezig zijn met wat er straks misschien gebeurt of met wat er gisteren anders had gemoeten.
Rust is een vaardigheid, geen toestand
Je hoeft niet de hele dag in rust te leven. Dat gaat je ook niet lukken en het is niet eens wenselijk, want je hebt actie nodig om iets te bereiken.
Waar het om gaat is dat je kunt terugschakelen wanneer jij dat wilt.
Dat je niet hoeft te wachten tot het weekend, of tot die week vakantie waar je nu al drie maanden naartoe leeft.
Dat je het in vijf of tien minuten zelf kunt regelen met je adem.
En hoe vaker je dat doet, hoe meer je lichaam leert dat rust veilig is. Op een gegeven moment gaat het vanzelf.
Je komt thuis van je werk en je blijft niet meer hangen in de dag die achter je ligt. Je schakelt gewoon terug, omdat je systeem die weg inmiddels kent.
De eerste stap is klein.
Ga één keer per dag echt even zitten en vraag jezelf: hoe gaat het nu echt met me, in mijn hoofd en in mijn lijf.
En kijk naar je adem, want die liegt niet. Adem je vrij en moeiteloos, of hoog en kort in je borst.
Dat laatste betekent meestal dat je vasthoudt, controleert, aanstaat.
Je bent niet kapot
Als ontspanning spanning oproept, is dat geen bewijs dat er iets mis is met je.
Het is een lichaam dat heel lang op scherp heeft gestaan en dat nog even meebeweegt met golven die er niet meer zijn.
Zeebenen gaan vanzelf over. Alleen niet door te blijven staan en te hopen. Wel door je lichaam stap voor stap opnieuw te laten ervaren dat de grond stil ligt.
Veelgestelde vragen
Waarom krijg ik angst als ik ontspan?
Omdat spanning je bekende zone is geworden. Rust voelt dan onbekend, en onbekend leest je lichaam als mogelijk gevaar. Daarnaast merk je in rust lichamelijke signalen op die je overdag niet voelt, zoals je hartslag of vermoeidheid.
Waarom krijg ik paniek tijdens een ademhalingsoefening?
De oefening maakt de paniek zelden. Hij maakt zichtbaar wat eronder zat. Als je daarvan schrikt en gaat sturen op je adem, loopt de spanning verder op.
Is het normaal dat meditatie mij onrustig maakt?
Ja. Bij veel stress is stilzitten vaak een te grote stap. Eerst ontladen met beweging of een actievere ademoefening werkt dan beter dan direct stil proberen te worden.
Moet ik doorgaan als ik angst voel tijdens ademwerk?
Een beetje ongemak kan er bij horen. Raak je overspoeld, dan is de oefening niet passend voor dat moment. Pas hem aan of doe het onder begeleiding. Ademwerk hoeft zeker geen gevecht te zijn.
Hoe lang duurt het voordat rust weer prettig voelt?
Dat verschilt, maar de meeste mensen merken binnen enkele weken van dagelijkse korte oefeningen dat terugschakelen makkelijker gaat.
“Voor het eerst dat ik erachter kwam dat je rust kunt vinden in je hoofd door slechts een reeks ademhalingsoefeningen. Mijn ADHD gaat deze eye-opener heel dankbaar zijn.”
Meer leren?
In andere blogs ga ik dieper in op:
En als je dit niet alleen wilt lezen maar ervaren, boek dan een gratis kennismaking gesprek. Je lichaam begrijpt wat je hoofd nog niet kan uitleggen, zeker wanneer je wilt voelen hoe je daadwerkelijk kan ontspannen zonder angst of onrust.
Rust is een vaardigheid. Je kunt erover blijven lezen, of je kunt het gaan leren.